طراحی محوطه و فضای سبز

مقدمه :

نگهداري از پرندگان وحشي در اسارت يا براي تكثير و پرورش آنها جهت استفاده از گوشت، پر و ... مي باشد و يا به منظور مطالعه رفتار، فيزيولوژي پرنده، مشاهده زيبائيها، صداي خوش و حتي حفاظت و تكثير يك گونه نادر صورت مي گيرد. بدين منظور بايد نگهداري از آنها در چهارچوب ضوابط و معيارهاي مشخصي انجام شود تا علاوه بر حفظ سلامتي و بقاي پرندگان محيطي مناسب و طبيعي براي مشاهده آنها فراهم گردد. در باغهاي وحش معمولاً محوطه ها و يا قفسهايي با هدف نگهداري انواع پرندگان وجود دارد ولي بهترين حالت نگهداري از پرندگان رها سازي آنها در محيطي وسيع ولي سرپوشيده مي باشدكه باغ پرندگان ناميده مي شود و پرندگان مي توانند آزادانه در فضايي گسترده ولي سرپوشيده همانند زيستگاه طبيعي زندگي و پرواز نمايند. در چنين مكاني ارتفاع سقف بايد به صورتي باشد تا پرواز پرندگان دچار اختلال نگردد و تنظيم ميزان رطوبت، دما و نور محيط تا حد امكان ميسر باشد و در صورت امكان از نور و جريان طبيعي هوا استفاده شود. البته جنس سقف، سازه، ارتفاع ستونها و اجزاي محيط نيز بسيار مهم هستند كه در جاي خود به آنها اشاره خواهد شد.

كليات:

براي احداث باغ پرندگان با اهداف آموزشي، تحقيقاتي و تفريحي ضروري است ضمن كسب آگاهي در مورد خصوصيات انواع پرندگان از جمله رفتارها، تغذيه، توليد مثل، لانه سازي و ..... تا جايي كه امكان دارد شرايط زيست طبيعي هر پرنده شبيه سازي گردد. يكي از نكات مهم تفكيك زيستگاه پرندگان بر اساس اقليم و نوع زيستگاه مي باشد به عبارتي پرندگان خشكي زي، آبزي و كنار آبزي هر كدام ويژگيهاي خاصي دارند كه در ساخت باغ پرندگان بايد در نظر گرفت. بنابراين در هر زيستگاهي مي توان در جستجوي پرندگان مختص همان زيستگاه بود. همچنين از لحاظ سازگاري پرندگان نسبت به هم نيز بايد بررسي شوند بطور مثال پرندگان شكاري با گونه هايي كه مستقيماً مورد تغذيه و شكار آنها قرار مي گيرند نبايد در يك محل نگهداري گردند. در ذيل موارديكه هنگام احداث باغ پرندگان بايد مورد توجه قرار گيرند بيان شده اند: 

زيستگاه:

ضروري است در خصوص زيستگاه هر گونه پرنده كه بايد در مجموعه باغ پرندگان نگهداري شود اطلاعات كافي بدست آيد تا پرندگاني كه زيستگاه مشترك دارند در كنار يكديگر نگهداري شوند و طراحي محوطه مجموعه با در نظرگرفتن نيازهاي اساسي و مشترك پرندگان صورت گيرد. لازم به ذكراست كه پرندگان خشكي زي كه در نواحي گرمسيري بخصوص استوايي زندگي مي كنند نياز به دما و رطوبت مناسب با زيستگاه طبيعي خود دارند و بايد زمستان در برابر سرما محافظت شوند و از ساير پرندگان خشكي زي كه متعلق به نواحي معتدل و سردسير هستند جدا گردند. اين ويژگي را در انواع طوطي سانان و بعضي از انواع پرندگان زينتي مانند قناريها مي توان مشاهده نمود يا پرندگان آبزي و كنارآبزي مانند آبچليكها، پاشلكها، ماهي خورها، مرغابيها و.. كه در آب بندها، رودخانه ها، درياچه ها و تالابها زندگي مي كنند نيازهاي خاصي دارند ( مانند يك آبگير مناسب) كه بايد به آنها توجه نمود.

آشيانه:

آشيانه بر خلاف تصور عموم محل زندگي پرنده در تمام طول سال نيست بلكه مكاني است كه به طور معمول پرنده ماده در فصل توليد مثل براي تخم گذاري و پرورش جوجه ها آن را به كمك جفت خود مي سازد.

در جزاير و امتداد سواحل توسط پرندگان دريايي و برخي ماكيانها از شاخ وبرگ درختان معمولاَ به صورت كاسه مانند ساخته مي شود (مانند فلامينگوها). از گل ولاي و مواد نرمتر براي پوشش داخل استفاده مي گردد.

آشيانه سازي اغلب گنجشك سانان در محلهايي مثل لابه لاي شاخه درختان و يا در شكاف ديوارها و صخره ها صورت مي گيرد. اين پرندگان آشيانه خود را از مواد گياهي و برخي مواد نرمتر مثل پر و گاهي پشم و نخ مي سازند. دارقازها (Phalacrocoracidae)، حواصيلها (Aradeidae) و برخي پرندگان ديگر نيز آشيانه خود را معمولاً بر روي درخت مي سازند.

آشيانه گنبدي:

به طور عمده توسط چرخ ريسكها (Paridae) و برخي سسكها (Sylvidae) به صورت آويزان از محل انشعاب شاخه ها ساخته مي شود و معمولاً در قسمت پائيني و يا جانبي آن يك يا چند سوراخ مناسب براي رفت و آمد پرنده تعبيه مي گردد.

آشيانه بافته شده:

به شكل مدور يا بيضي توسط پرندگان خاصي به نام پرندگان بافنده (Ploceinae spp) از الياف گياهي و بسيار ماهرانه بافته و ساخته مي شود.

 آشيانه هاي بزاقي:

توسط بيشتر پرستوها و چلچله ها (Hirundinidae and Apodidae) اغلب با استفاده از تركيب بزاق پرنده و گل بر روي صخره ها، ديوارها و يا تيرهاي چوبي ساخته مي شود.

با استفاده از اين روش برخي پرندگان مثل انواع چكچكها (Oenanthe) و يا مرغ طوفان (Hydrobatidae) در سوراخهاي موجود در زمين، برخي ديگر مثل داركوبها (Picidae) در سوراخ تنه درختان و يا مثل زنبورخورها (Meropidae) و ماهي خوركها (Alcedinidae) در ديواره هاي نرم ساحل رودخانه ها آشيانه مي سازند.

نوع خاص ديگري از آشيانه در گونه هايي از بوقلمونها (Megapodiidae) با كندن گودالي بزرگ و پوشاندن آن با گياهان تجزيه شونده و گذاردن تخمهاي خود در آن و پوشاندن سطح گياهان با خاك و ماسه ديده مي شود.

عادات غذايي:

بايد در خصوص مواد غذايي مورد نياز و عادات غذايي پرندگان اطلاعات كافي به دست آورد تا بهترين شرايط براي پرندگان فراهم شود. تغذيه مناسب علاوه بر تامين سلامتي پرنده به بارور بودن تخمها و توليد جوجه هاي سالم نيز كمك مي كند. به طور كلي مواد غذايي همانند انواع دانه مرغ، كنسانتره طيور، گندم، سبزي، ميوه تازه، دانه آفتابگردان، ارزن، برنج پخته، تخم مرغ، ماهي، گوشت تازه، جگر، ‌نان و پوسته تخم مرغ در تغذيه اكثر پرندگان مي توانند به كار آيند. البته بيشتر پرندگان علاقه دارند براي تهيه غذا جستجو نمايند و با اينكه پرندگان شكاري تمايل زيادي به شكار ساير پرندگان دارند، اين كار ممكن است در محيط باغ پرندگان ميسرنباشد ولي در هر صورت با آگاهي از رفتارهاي پرندگان بايد تا آنجا كه امكان دارد شرايط طبيعي را براي آنها فراهم نمود.

انتخاب جفت:

در صورتي كه پرندگان در فضاي باز سرپوشيده نگهداري شوند رعايت نسبت جنسي بين آنها بسيار مهم است به عبارتي به ازاي هر پرنده ماده از يك گونه، يك قطعه پرنده نر مورد نياز است هنگاميكه پرندگان به صورت نر و ماده نگهداري مي شوند بايد كاملاَ تحت نظر باشند تا اگر تخمگذاري نمودند شرايط مناسب براي رشد جوجه ها فراهم گردد به عبارتي بايد محل لانه سازي پرندگان مذكور شناسايي و يا آشيانه مناسبي براي آنها پيش بيني شود و در صورتيكه فضاي مناسب براي رشد جوجه ها وجود نداشته باشد و يا پرنده نر و ماده تخمهاي خود را رها كنند مي بايست آنها را به انكوباتور منتقل نمود و شرايط پرورش آنها را بصورت مصنوعي ايجاد نمود.

توليد مثل:

اغلب پرندگان در فصل بهار تخم گذاري و توليد مثل مي نمايند. در واقع انتخاب اين فصل براي توليد مثل به علت شرايط محيطي مناسب بويژه فراواني غذا و مواد پروتئيني نسبت به ساير فصلها مي باشد. ميزان فراواني غذا آنقدر اهميت دارد كه گاهي روي تعداد و اندازه تخمها و يا تعداد جوجه هايي كه از تخم خارج مي شوند نيز اثر مي گذارد. انتخاب مناسبترين فصل براي توليد مثل در واقع بر اساس تغييرات هورموني در پرنده متناسب با طول روز يا به عبارتي ميزان نور محيطي مي باشد. پرندگان مناطق حاره كه تغييرات طول روز در زيستگاه آنان كمتر است در هر زمان از طول سال ممكن است توليد مثل نمايند.

براي مثال نوعي پرستوي دريايي در مناطق حاره وجود دارد كه 9 ماه از سال فرصت دارد توليد مثل نمايد. اكثر پرندگان در طول سال يك بار توليد مثل مي كنند ولي بعضي از پرندگان كوچك وجود دارند كه در فصل مناسب ممكن است دو يا سه بار توليد مثل كنند. پرندگان بالغ در آغاز فصل توليد مثل تحت تاثير عواملي مانند طول روز (ميزان نور)، شرايط فيزيكي و اقليمي محيط و تغييرات فيزيولوژيكي مي باشند. سن بلوغ نيز در پرندگان تابع شرايط اقليمي و نوع گونه متفاوت است براي مثال در حالي كه پرندگاني مانند گنجشك سانان (سار و گنجشك) معمولاً در دومين يا سومين سال تولد بالغ مي شوند، پرندگان مناطق سرد قطبي مثل فولمار (Fulmarus glaeialis) در سن 20 تا 25 سالگي بالغ مي شوند علاوه بر اين سن بلوغ رابطه مستقيمي با طول عمر پرنده دارد. بطوريكه هر چه طول عمر پرنده بيشتر باشد سن بلوغ پرنده نيز بالاتر است. در صورتي كه ظرفيت محل تكميل است ضروري است در فصل جفت گيري پرندگان نر و ماده را از هم جدا نمود تا فصل توليد مثل به پايان برسد. در مورد پرندگاني كه در داخل قفس نگهداري مي شوند نيز مي توان با جدا كردن نرها از ماده ها توليد مثل آنها را كنترل نمود. بنابراين اگر تكثير بعضي پرندگان زينتي نيز جزو اهداف مجموعه باغ پرندگان مي باشد كسب اطلاعات در مورد زمان جفت گيري، طول زمان و دماي مناسب براي هچ شدن تخمها و چگونگي تغذيه جوجه ها ي آنها الزامي است.

دما:

اكثر پرندگان زينتي متعلق به مناطق حاره، گرمسير و نيمه گرمسيري هستند و بايد دما و رطوبت براي آنها مناسب باشد بنابراين ضروري است با وسايل مصنوعي احتياجات آنان برآورده شود. ولي ساير پرنده هاي بومي كشور مي توانند در فضاي باز در طول تابستان و با مراقبت بيشتر در طول زمستان نگهداري شوند.

حمل و نقل:

انتقال پرندگان از يك نقطه به مكان ديگر ممكن است باعث تنش در پرنده شود بنابراين بهتر است در هنگام انتقال، پرنده در يك محيط تاريك قرار گيرد تا قادر به مشاهده اطراف نباشد به عبارتي بهتر است بعد از غروب خورشيد اين كار صورت گيرد همچنين پرندگان در طول مسير حركت بايد در دماي ثابتي نگهداري شوند و بايد از تغييرات دمايي در هنگام انتقال (مانند قرار دادن پرنده در زير نور شديد خورشيد و يا در محيطي كه هواي سرد جريان دارد) اجتناب گرد. نكته ديگر در صورتي كه پرنده در اسارت نگهداري مي شده است اطلاع يافتن از نوع تغذيه قبلي، شرايط نگهداري، بيماريها و عادات به خصوص آن بسيار مهم است.

قرنطينه:

ضروري است پرندگان تازه وارد به مدت 30 الي 40 روز در يك قفس جداگانه نگهداري شوند تا در صورت ابتلا به بيماري واگير ساير پرندگان مصون بمانند و از طرفي امكان درمان آنها نيز فراهم باشد. جايگاه قرنطينه بايد از محل نگهداري ساير پرندگان و سرويسهاي بهداشتي، انبار مواد غذايي، ساختمانهاي اداري و محل رفت و آمد عمومي فاصله مناسب داشته باشد (كمتر از 50 متر نباشد). پرندگان تازه وارد پس از مدت مقرر بايد با تائيد دكتر دامپزشك مجموعه در محوطه اصلي رها شوند همچنين مي بايست در طول مدت قرنطينه توسط دكتر دامپزشك ضمن معاينه دقيق و انجام آزمايشات تشخيصي، واكسنهاي مورد نياز به پرندگان مذكور تزريق شوند.

قفس پرندگان:

قفس پرندگان به هر شكل و اندازه مي تواند باشد ولي مهم آن است كه پرنده در آن به راحتي قادر به زندگي باشد و حتي بتواند تا حدودي در آن پرواز نمايد تا دچار مشكلاتي نظير اضافه وزن نگردد از طرفي بايد براي ساخت قفس علاوه بر ارتفاع به طول آن كه بايد متناسب با طول دم و بالهاي پرنده باشد نيز توجه كافي نمود. بطور كلي بهتر است قفس ها عريض ساخته شوند تا پرنده بتواند از يك طرف به طرف ديگر حركت نمايد. البته در باغ پرندگان قفس لزوماَ براي پرندگان شكاري و پرندگاني كه نياز به مراقبتهاي خاصي از نظر اقليمي و دمايي دارند ضروري است همچنين در باغهاي وحش مي توان قفسهاي بزرگتري ساخت تا پرندگان بتوانند آزادانه در آن پرواز نموده و بازديد كنندگان از خارج آنها را مشاهده نمايند ولي باغ پرندگان در واقع خود قفس بسيار بزرگي است كه بازديد كننده وارد آن مي شود و از نزديك پرندگان را مشاهده مي نمايد.

ماده يك - تعاريف:

پرندگان خشكي زي: اين پرندگان براي تهيه مواد غذايي بطور مستقيم نياز به تالابها و درياچه ها ندارند. طيف وسيعي از پرندگان جزء اين گروه هستند عموماً اين پرندگان در نواحي جنگلي، استپي، مرغزار، بياباني و ... زندگي مي كنند. پرندگان شكاري و حتي بعضي از پرندگان مناطق گرمسير استوايي ( طوطي سانان، قناريها و..) جزو اين گروه محسوب مي شوند پرندگاني مانند توكا، داركوب، سسكها، چكچكها و.. نيز جزو اين گروه هستند.

پرندگان آبزي: اين پرندگان براي تهيه مواد غذايي و حتي لانه سازي به تالابها ، آببندها ، درياچه ها و... وابسته هستند وتوانايي شناورماندن برروي آب رادارند.پرندگاني مانند اردكها ، غازها ، قوها و.. كه بيشتر در آب هستند جزو اين گروه مي باشند.

پرندگان كنار آبزي: اين پرندگان به نواحي ساحلي درياها، تالابها، آبگيرها و حتي رودخانه ها وابسته هستند و مواد غذايي خود را در كناره مناطق آبي به دست مي آورند، پرندگاني مانند آبچليكها، پاشلكها، سليمها و... جزو اين گروه هستند.

باغ پرندگان:

ماده دو – هدف از احداث باغ پرندگان:

مجموعه اي كه به عنوان باغ پرندگان احداث مي گردد معمولاً داراي طيف متنوعي از انواع پرندگان بومي و غير بومي مي باشد كه در وهله اول به عنوان يك مركز تفريحي شناخته مي شود ولي مي توان اهداف آموزشي و تحقيقاتي نيز براي آن در نظر گرفت. بنابراين توجه به علاقه بازديد كنندگان وايجاد محيطي آرام و زيبا با استفاده از يك طراحي جذاب و مسلماً تا حدودي علمي و در كنار آن توجه به اهداف آموزشي، تحقيقاتي و برنامه ريزي براي آنها نيز بايد جزو اهداف باشد و مي بايست هنگام احداث مجموعه در نظر گرفته شوند زيرا در چنين مجموعه هايي امكان مطالعه رفتار و يا ساير خصوصيات پرندگان وجود دارد از طرفي معرفي علمي پرندگان و حتي زيستگاه آنان با ايجاد برنامه هاي متنوع تفريحي و جذاب بويژه براي كودكان مي تواند نقش مهمي در آموزشهاي زيست محيطي داشته باشد و حفاظت از پرندگان به خصوص انواع نادر پرندگان و حتي تكثير آنان تحت نظارت سازمان بايد به عنوان يك هدف عالي در نظر گرفته شود و براي رسيدن به آن لازم است از متخصصين محيط زيست نيز استفاده گردد.

ماده سه – طبقه بندي پرندگان بر اساس نوع زيستگاه:

پرندگان خشكي زي: آگاهي از نوع زيستگاه و مواد غذايي مورد نياز پرندگان اين گروه مي تواند در طراحي مجموعه كمك نمايد به عبارتي تفكيك پرندگان شكاري و بعضي از پرندگان مناطق گرمسيري از ساير پرندگان خشكي زي با توجه به نوع مواد غذايي مورد نياز و شرايط اقليمي زيستگاه آنان ضروري مي باشد اما از آنجاييكه ساير پرندگان خشكي زي تقريباَ نيازهاي مشتركي دارند بيشتر محوطه باغ پرندگان مي تواند به آنها اختصاص يابد. اين پرندگان شامل انواع پرندگان شكاري، گنجشك سانان، ماكيان، شترمرغ، كبوترسانان، طوطي سانان، تزئيني مي باشند. كه مي توان همه آنها را به استثناي پرندگان شكاري در يك محوطه نگهداري نمود درصورت نگهداري از پرندگان در داخل قفس ابعاد قفس و تعداد پرندگان داخل آن بسيار مهم است كه درجدول (4) ابعاد قفسها براي بعضي ازانواع پرندگان بطور تقريبي پيشنهاد شده است، لازم به ذكراست كه هر جه ابعاد قفسها بزرگتر باشد پرنده احساس راحتي بيشتري مي كند.

پرندگان آبزي: ضروري است در طراحي مجموعه به نياز اساسي اين نوع پرندگان يعني يك آبگير مناسب با ويژگيهاي طبيعي و پوشش گياهي مطلوب توجه شود البته عمق و وسعت اين آبگير بايد متناسب با نوع و تعداد پرندگاني كه از آن استفاده مي كنند باشد. آبگير يا بركه بايد داراي عمق مناسب در حدود يك الي 5/1 متر باشد ازطرفي با استفاده از صخره و گياهان طبيعي ويژه تالابها نمايي طبيعي براي آن بوجود آورد. در جدول (5) جيره غذايي بعضي از پرندگان اين گروه پيشنهاد گرديده كه بر اساس تجربه ساير مجموعه هاي باغ پرندگان تهيه شده است.

پرندگان كنار آبزي: در صورت نگهداري آنان بايد آبگير مجموعه با در نظر گرفتن نيازهاي اين گونه پرندگان ساخته شود. به عبارتي شرايطي فراهم گردد تا اين نوع پرندگان بتوانند از آبگير مجموعه بهره مند شوند.

ماده چهار – اجزاي باغ پرندگان:

مجموعه باغ پرندگان داراي اجزايي است كه هر كدام در جاي خود اهميت دارند بنابراين بايد در طول احداث باغ پرندگان تك تك اجزاي آن بطور جداگانه مورد بررسي قرار گيرند و با ذكر جزئيات بر اساس تجربه و اصول علمي طراحي شوند. در خصوص باغهاي وحش كه در آنها پرندگان نگهداري مي شوند مهمترين نكته طراحي قفسها مي باشد كه در جاي خود به آن اشاره مي گردد.

فضاي سبز:

يكي از مهمترين بخشهاي باغ پرندگان بوده كه با توجه به زيستگاه انواع پرندگان شامل درختان، درختچه ها و بوته ها مي باشد كه هر چه از نظر ظاهر و نوع گياهان به زيستگاه طبيعي پرندگان شبيه تر باشد علاوه بر اينكه پرندگان احساس راحتي و امنيت بيشتري مي نمايند محيطي مناسب براي تفرج بازديد كنندگان نيز خواهد بود. پرندگان در اين محيط بايد پناهگاهي براي خود بيابند و آشيانه خود را بسازند. در انتخاب درختان و گياهان نيز بايد دقت شود و از كاشت گياهان سمي اجتناب گردد. به عبارتي گياهاني كاشته شوند كه بتوانند نيازهاي بعضي از پرندگان از قبيل لانه سازي و تغذيه آنها را (در صورت امكان) فراهم نمايند و از طرفي نگهداري و رشد آنها نيز به راحتي در محل احداث صورت گيرد به خصوص بايد به تطابق گياهان با اقليم محل احداث مجموعه توجه شود. در مناطق سردسير گياهاني كه متعلق به نواحي گرمسيري هستند لازم است در محيطي بسته كه دما و رطوبت آن قابل كنترل است قرار گيرند. به طوري كه پرندگان اين مناطق در همين محيط قادر به زندگي خواهند بود مانند انواع طوطي سانان. پس شناخت نيازهاي گياهان نيز حائز اهميت مي باشد. كاشت گياه در داخل قفس نيز مي تواند به پرنده احساس سلامتي و نشاط بدهد و تا حدودي نيازهاي طبيعي پرنده را رفع نمايد. براي مثال طوطي ها عادت دارند رشد نوك خود را با استفاده از چوب كنترل نمايند يا با كاشت يونجه در محل نگهداري شتر مرغها مي توان به تغذيه آنها كمك نمود.

راههاي ارتباطي و پياده روها:

دسترسي به تمامي نقاط مجموعه بايد به صورتي باشد كه علاوه بر پوشش اكثر نقاط مجموعه، به گياهان و حتي محل لانه سازي پرندگان آسيب نرساند و موجب تنش و استرس در پرندگان نشود كه ضرورت نصب علايم هشدار، تابلوهاي راهنما و طراحي مناسب راههاي ارتباطي به زيبايي مجموعه و حفظ آشيانه ها، جوجه ها و پرندگان كمك مي كند.

محل نگهداري پرندگان:

در طراحي مجموعه بايد جايگاه هر گونه پرنده قبل از احداث، برروي پلان موقعيت و نقشه اصلي باغ پرندگان در نظر گرفته شود بطوريكه با توجه به تعداد تقريبي و نوع گونه پرندگاني كه مورد نياز است بايد براي آنها كه زيستگاه مشترك دارند محل مشخصي در نظر گرفته شود براي مثال پرندگان آبزي و كنار آبزي كه به آبگير وابسته هستند بايد آبگير يا آبگيرها با وسعت، عمق و طراحي متناسب با شرايط طبيعي احداث شوند يا براي بعضي از پرندگان بزرگ جثه مانند شتر مرغها بايد جا ي جداگانه در نظر گرفته شود و اين نوع پرندگان از سايرين با استفاده از فنس مناسب جدا شوند تا به سايرين آسيب نرسانند.

طراحي قفسها:

ساخت قفس مناسب پرندگان شكاري بايد با در نظر گرفتن نوع و تعداد آنها صورت گيرد به عبارتي عقابها، شاهينها، لاشخورها و جغدها بايد هر كدام در قفس جداگانه قرار گيرند تا به هم و يا ساير پرندگان آسيب نرسانند. ابعاد قفس نيز بايد متناسب با تعداد و جثه آنان باشد كه مسلماً هر چه بزرگ تر باشد بهتر است. قفس كوچك آزادي عمل پرنده را سلب مي نمايد و موجب اضافه وزن پرنده و حتي افسردگي مي شود و ممكن است پرنده اقدام به كندن پرهاي خود و يا درگيري با ساير همنوعان خود نمايد. بهترين ارتفاع قفس براي پرندگان شكاري بزرگ جثه حداقل 7 مترمي باشد. البته اين ارتفاع بر اساس تجربه سايرين به دست آمده و معيار علمي ندارد.

محل نشستن پرنده:

ساخت محل نشستن پرنده نيز حائز اهميت است و اين محلها بايد بيش از يكي و به موازات هم در ارتفاع و در دوسوي متفاوت ساخته شوند و نبايد بر روي هم و يا محل غذاخوري و آبخوري قرار گيرند تا از ريختن فضولات پرنده بر روي مواد غذايي و ساير پرنده ها جلوگيري شود. قطر آنها بايد مناسب با نوع گونه پرندگان و قطر پنجه آنان باشد و بهتر است از جنس چوب ساخته شوند و مرتب تعويض شوند. حداقل فضاي لازم براي محل نشستن هر پرنده بزرگ جثه 2 متر مربع مي باشد.

ديواره قفسها:

استحكام ديواره قفس بايد متناسب با نوع گونه اي كه در آن نگهداري مي شود باشد به عنوان مثال طوطي ها به شبكه توري ضخيم تري نسبت به قناريها نياز دارند. فاصله بين فضاهاي توري نيز بايد با توجه به جثه پرنده به خصوص اندازه سر آن انتخاب شود و اگر درشت باشد ممكن است پرنده اقدام به فرار نمايد يا فقط سر حيوان خارج شود كه احتمال آسيب ديدن و شكستن گردن پرنده وجود دارد. قفس نبايد داراي كنج و زواياي تيز و يا خلل و فرج باشد. در بعضي از مجموعه ها براي نگهداري پرندگان بويژه پرندگان نقاط گرمسيري از شيشه استفاده مي كنند كه البته احتمال برخورد پرنده با آن وجود دارد بنابراين بهتر است در صورت استفاده از شيشه نوع سكوريت كه يك طرف آن تيره است استفاده شود تا فقط از سمت بازديد كننده داخل ديده شود. البته به جاي شيشه مي توان از انواع پلاستيك هاي شفاف و مقاوم استفاده نمود. قفس با ديواره شيشه اي مزايايي دارد ولي بايد دما و رطوبت داخل آن با استفاده از تهويه كنترل شود زيرا دما به سرعت در اين نوع قفس بالا مي رود وعلايمي مانند باز بودن منقار پرنده و فاصله گرفتن پرهاي آن از بدن نشان دهنده دماي بالا در قفس مي باشد. قفسها بهتر است از جنس گالوانيزه و يا كروميوم باشند تا هنگام شستشو زنگ نزنند و اگر از فلز معمولي استفاده مي شود براي رنگ آميزي بايد از رنگهايي استفاده كرد كه سرب ندارند.

ظروف غذاخوري و آبخوري:

در محوطه باغ پرندگان بايد متناسب با تعداد پرندگان ظروف آبخوري و دان خوري تعبيه گردد اين ظروف بايد قابل شستشو و ضدعفوني شدن و فاقد لبه تيزباشند و بطور مستمر تميزشوند. در داخل قفس اين ظرفها بايد در ارتفاع قرار گيرند. براي پرندگان آبزي مي توان به مقدار مناسب غذا را در اختيار آنان قرار داد البته بايد ميزان غذا متناسب با نياز و تعداد پرندگان باشد زيرا اگر بيش از حد مواد غذايي در آب و يا اطراف ريخته شود باعث آلودگي آب و محيط خواهد شد. در محوطه باغ پرندگان بهتر است از ظروف آبخوري اتوماتيك استفاده نمود.

جانمايي قفس پرندگان:

قفس پرندگان نبايد در معرض نور مستقيم خورشيد و يا در جاي خيلي تاريك قرار گيرد. نور ملايم خورشيد براي سلامتي آنان مفيد است از طرفي بايد به جهت باد نيز توجه نمود در نقاط سردسير بايد قسمتي از قفس سرپوشيده باشد و حتي بتوان ديواره هاي آن را نيز با برزنت يا پلاستيك پوشاند در مجموعه باغ پرندگان كه كل محوطه توسط توري با ارتفاع مناسب پوشانده شده، محل احداث باغ پرندگان بسيار مهم است زيرا كل مجموعه در حكم يك قفس بزرگ مي باشد كه بايد به جهت باد، نورخورشيد، شيب و ارتفاع محل توجه نمود.

5-

امكانات موجود در باغ پرندگان بايد جوابگوي ظرفيت و نيازهاي مجموعه باشد و بتواند بهترين شرايط را براي بازديدكنندگان و پرندگان فراهم نمايد بطور كلي ساختمانهايي كه براي چنين مجموعه هايي پيشنهاد مي شوند عبارتند از:

ساختمان اداري 2- قرنطينه 3- كلينيك (جهت نگهداري پرندگان بيمار بايد تجهيز شود) 4- محل نگهداري تخمهاي بارور و جوجه ها 5- انبار تجهيزات، خوراك و دارو 6- محل استقرار كارگران 7- سردخانه و گرم خانه 8- سرويس بهداشتي 9- خدمات رفاهي (بوفه و رستوران) 10- قفسها ( در صورتيكه پرندگان داخل قفس نگهداري مي شوند جايگاه آنان مطابق جدول 1 و 2 پيشنهاد مي گردد).

جدول 1- جايگاه نگهداري پرندگان (به عنوان مثال پيشنهاد شده اند):

شتر مرغ :

 تيره هوبره:

 كبوتر سانان:

پليكان سانان، لك لك سانان و غاز سانان:

 جدول 2- جايگاه نگهداري پرندگان:

شاهين سانان:

 گنجشك سانان:

 آبچليك سانان:

ماده5- ويژگيهاي محل احداث باغ پرندگان:

از آنجائيكه شرايط عمومي باغهاي پرندگان همانند باغهاي وحش تعريف مي شوند مي توان به نكات ذيل اشاره نمود.

زمين:

انتخاب زمين به عنوان اولين قدم بسيار مهم است و بايد علاوه بر در نظر گرفتن قوانين و مقررات زيست محيطي ساير مسائل از قبيل شيب زمين، فاصله تا نقاط مسكوني و مناطق تحت مديريت سازمان، جهت زمين، نوع خاك و ... را مد نظر قرار داد. به عبارتي شيب مناسب بين صفر تا بيست درصد است و بايد زميني انتخاب شود كه كمترين پستي و بلندي را داشته باشد (برخلاف زمين مورد نياز باغ وحش) خاك منطقه بايد قدرت جذب مناسبي داشته باشد و از طرفي بتوان گياهان مورد نياز را در آن پرورش داد. براي مجموعه هايي كه داراي قفسهاي متعدد هستند نفوذ پذيري خاك به جذب آب فاضلاب اين قفسها كمك مي نمايد البته در هنگام حفر چاه فاضلاب بايد با فاصله مناسب از چاه آب صورت گيرد. بهترين جهت احداث مجموعه، جهت شرقي تاغربي است تا نياز پرندگان به آفتاب برطرف شود.

آب:

براي مصارف انساني و سرويسهاي بهداشتي بايد از آب تصفيه شده لوله كشي استفاده نمود ولي براي آبياري فضاي سبز شستشوي قفسها و پركردن درياچه، استخرها و آب نماها بهترين آب، آب چاه و قنات مي باشد كه ضروري است براي جلوگيري از مشكلات كم آبي، زمين داراي چاه آب باشد و از سالم بودن آن مطمئن شد و در صورت لزوم اقدام به تصفيه آن نمود.

3-

با توجه به وجود بيماريهاي مشترك از جمله آنفلوانزاي پرندگان، در كنار فاصله مناسب با مناطق مسكوني ضرورت بررسي شرايط بهداشتي و سلامتي پرندگان از اهميت ويژه اي برخوردار است البته اثر آلودگيهاي محيط شهري و صنعتي را بر روي پرندگان مجموعه نبايد از نظر دور داشت كه به اين مساله در انتخاب محل زمين بايد توجه نمود زيرا پرندگان عموماً نسبت به آلودگي هوا بسيار حساس هستند و در محيطهاي آلوده چه از نظر آلودگي هوا و چه از نظر آلودگي صنعتي و حتي صوتي امكان بروز تنش و بيماري در آنها افزايش مي يابد. لازم به ذكر است كه جهت معدوم نمودن لاشه پرندگان بهتر است چاهي براي دفن آنها به همراه آهك دور از چاه آب و سفره آب زيرزميني حفر گردد.

4-

مجموعه باغ پرندگان بايد با توجه به تسهيل رفت و آمد عموم، امكان توسعه و دلايل مديريتي در حومه شهر ساخته شود تا امكان برنامه ريزي جهت احداث راههاي ارتباطي، پاركينگ و ساير خدمات رفاهي فراهم باشد. دسترسي آسان به باغ پرندگان در جذب بازديدكنندگان بي تأثيرنيست.

ماده6- مديريت باغ پرندگان:

توجه به نيازهاي اساسي پرندگان، رسيدگي به بهداشت، برقراري نظم و ايجاد فضايي مناسب از جمله موارد مديريتي در مجموعه باغ پرندگان محسوب مي گردند كه به اين منظورضروري است در خصوص موارد ذيل برنامه ريزي دقيقي صورت گيرد.

تغذيه:

گونه هاي مختلف پرندگان از مواد غذايي متفاوتي استفاده مي كنند كه كيفيت و كميت آن به نوع گونه، فصل و حتي شرايط خاصي مانند زمان جفتگيري، بيماري و يا سن پرنده بستگي دارد ولي از آنجائيكه در مجموعه باغ پرندگان، پرنده هايي كه معمولا" نيازهاي مشتركي دارند در كنارهم نگهداري مي شوند بايد جيره غذايي را در نظر گرفت كه تقريبا" نيازهاي غذايي اينگونه پرندگان را فراهم نمايد البته رسيدگي به غذاي پرندگاني كه داخل قفس مي باشند به راحتي صورت مي گيرد. انتخاب مواد غذايي بسيار مهم است براي پرندگان آزاد در محوطه كه اكثرا" از نوع دانه خوار خواهند بود بايد مواد غذايي در نظر گرفته شود كه تقريبا" بين همۀ آنها مشترك است. بايد در چندين ناحيه از محوطه باغ پرندگان بطور ثابت ظروف غذاخوري تعبيه شود بدون آنكه جاي آنها تغييرنمايد.براي پرندگاني كه نيازهاي متفاوت غذايي دارند بايد در مكاني كه بيشترين تردد را دارند تغذيه شوند. استفاده از مكمل هاي غذايي، ويتامين ها و ميكروالمانها بايد زير نظر متخصص تغذيه پرندگان يا دكتر دامپزشك صورت گيرد. زمان غذا دهي و تعداد آن در روز نيز مهم است البته براي پرندگان آزاد مي توان هميشه ظروف غذاخوري داراي غذا باشند اما براي پرندگان شكاري و پرندگاني كه در قفس نگهداري مي شوند بهتر است روزي يك يا دو وعده به آنها غذا داده شود.

مولتي ويتامينها را مي توان طبق برنامه هفتگي ازطريق آب آشاميدني در اختيار پرندگان قرار داد. دقت شود كه ظروف آبخوري و غذاخوري بايد بطور مرتب شستشو و ضدعفوني شوند و باقيمانده مواد غذايي داخل قفسها بويژه قفس پرندگان شكاري جمع شود و پس ازآن كف قفس تميز گردد.

بهترين زمان غذا دادن نيز صبح پس از طلوع آفتاب پيشنهاد مي شود و براي نوبت بعدي بهتر است بعد از ظهر اين كار صورت گيرد. درجدول شماره (3) به تعدادي جيره غذايي پيشنهادي براي بعضي ازگونه هاي پرندگان با زمان غذادهي مناسب اشاره شده است البته تعيين جيره غذايي براي هر گونه پرنده ضمن آنكه به نوع گونه، سن و فصل بستگي دارد تا حدودي تجربي است ولي مديريت مجموعه مي تواند با به كارگيري متخصص جيره نويسي، جيره غذايي مناسب را مشخص نمايد. يكي از نكات مهم جلوگيري از تغذيه پرندگان توسط بازديدگنندگان است البته براي تفريح مي توان غذاي مورد علاقه پرندگان را در اختيار بازديد كنندگان گذاشت تا در محل مشخصي كه تعيين شده به پرندگان بدهند.

در خصوص تغذيه پرندگان آبزي و كنارآبزي بايد توجه نمود كه در جيره غذايي طبيعي بعضي از آنها ماهي، قورباقه و يا حشرات كوچك وجود دارد بنابراين بايد نياز آنها به پروتئين بيشتر در جيره غذايي مدنظر قرار گيرد ضروري است در كنار استفاده از كنسانتره حاوي پودرماهي يا پودرگوشت، اين نوع پرندگان را با ماهيهاي كوچك زنده تغذيه نمود يا در آبگير مجموعه اين نوع ماهي را پرورش داد. پرندگان شكاري نياز به گوشت تازه دارند كه بايد از مصرف گوشتهاي يخ زده و يا استخوان بدون گوشت اجتناب شود همچنين بايد اين گونه پرندگان هفته اي يك يا دو بار با جگر تازه (گوسفندي يا گاوي) تغذيه شوند.

2- رطوبت و دما:

براي انتخاب پرندگاني كه در محوطه رها هستند بايد به نيازهاي دمايي آنها و شرايط اقليمي محل احداث باغ پرندگان دقت شود، بطور كلي اگر محل احداث مجموعه، جنوب كشور و در نواحي گرمسير باشد پرندگاني مانند طوطي سانان قادر خواهند بود در فضاي باز زندگي نمايند و براي نواحي سردسير بايد اينگونه پرندگان در داخل اتاقك با سيستم گرمايشي مناسب قرار گرفته، زيرا دماي پايين باعث مرگ آنها خواهد شد.

بعضي از پرندگان مانند پرندگان آبزي، قادرند  در آب زندگي كنند و رطوبت اضافي به آنها صدمه نمي زند ولي با توجه به اينكه اكثرآنها درزمستان به نواحي گرمتر مهاجرت مي كنند دماي پايين مي تواند موجب بيماري در آنها گردد. از طرفي بسياري از پرندگان خشكي زي در اثررطوبت زياد دچاربيماري مي شوند و توصيه مي شود براي آنها حتما" سرپناه مناسب احداث گردد بويژه اگر در قفس نگهداري مي شوند تا در فصل پاييز و زمستان برف، باران و سرما به آنها آسيب نرساند بخصوص پرندگان شكاري بايد داراي سرپناه مناسب باشند.

3- بهداشت وتوليد مثل:

با وجود بسياري از بيماريهاي واگيردار بين پرندگان و حتي بيماريهاي مشترك بين پرندگان و انسان مانند آنفلوانزاي پرندگان تشخيص بيماريها و پيشگيري از بروز آنها در چنين مجموعه هايي ازاهميت حياتي برخورداراست كه اقدامات ذيل زير نظر يك دكتر دامپزشك به پيشگيري و كاهش عوارض ناشي از بيماريها كمك مي نمايد:

الف- واكسيناسيون:

استفاده از واكسن هاي نيوكاسل، برونشيت، آنفلوانزاي پرندگان و براي جوجه ها واكسن گامبرو توصيه مي شود كه نحوه مصرف و دوز مورد نياز توسط دكتر دامپزشك تعيين مي شود.

ب- تغذيه:

مواد غذايي بايد مناسب، فاقد كپك و تازه باشند. (رجوع شودبند1 ماده6)

پ- قرنطينه:

ساخت مكاني جهت نگهداري از پرندگان تازه وارد الزامي است اين مكان بايد دور از ساير قفسها ساخته شود.

قرنطينه درواقع ساختماني بايد باشد كه چندين قفس با ابعاد مختلف درآن قرار دارد بايد نور، دما و حتي رطوبت اين مكان قابل كنترل باشد (ضميمه يك).

ورودي قرنطينه بايد توسط حوضچه ضدعفوني از ساير قسمتها جدا شود. پرندگان تازه وارد را بايد بين 30 الي 40 روز در اين مكان نگهداري نمود تا انگل زدايي، واكسيناسيون و ساير اقدامات مورد نياز از جمله آزمايشهاي ميكروبيولوژي (بخصوص از نظر ابتلا به آنفلوانزاي فوق حاد پرندگان) روي آنها انجام شود و در صورت سلامت با نظر دامپزشك معالج در محوطه اصلي رها شوند.

ت-اقدامات درماني:

جدا كردن پرندگان بيمار و خارج كردن لاشه پرندگان تلف شده بايد بسرعت انجام شود و بلافاصله ضمن انجام اقدامات درماني بر روي پرنده بيمار، دليل بيماري نيز مشخص مي شود، لاشه پرندگان براي پيدا كردن دليل مرگ بايد پس از كالبد شكافي و نمونه برداري در چاه مخصوصي كه بدين منظوراحداث شده قرار گيرد وروي آن آهك ريخته شود. استفاده از ويتامينها و داروهاي ضدانگل نيز بايد طبق برنامه و زير نظردكتر دامپزشك صورت گيرد.

ث- تميز نمودن و ضد عفوني كردن مستمر قفسها، آبخوري ها و دان خوري ها:

قفس پرندگان بايد مجهز به سيستم دفع فاضلاب مناسب باشد بويژه اينكه پرندگان داراي مدفوع آبكي هستند و پس از مدتي اين مدفوع انباشته شده ومي تواند موجب بروز انواع بيماري ها در پرندگان گردد و از طرفي با توليد بوي نامطبوع به علت وجود آمونياك در ادرار پرندگان باعث آزردگي بازديدكنندگان مي شود. بستر مرطوب موجب بروز بيماري هايي مانند كوكسيديوز مي گردد كه يك بيماري مسري بين پرندگان است و با اسهال شديد باعث مرگ پرندگان مي شود. بنابراين ضد عفوني بستر قفسها پس از شستشوي آنها و خشك نمودن كف قفسها اهميت بسزايي دارد البته انتخاب نوع ماده ضد عفوني كننده نيز مهم است كه مواد جدول 4 پيشنهاد مي شوند.

آبخوريها و دان خوري ها نيزبايد طبق برنامه شسته و ضد عفوني شوند. بايد دقت شود جنس ظروف آبخوري از نوعي باشند كه هنگام استفاده از بعضي مولتي ويتامين ها با آنها تركيب نشوند، بهترين جنس پلاستيك است.

ج- احداث حوضچه ضد عفوني:

ورودي به محوطه باغ پرندگان بايد داراي حوضچه ضد عفوني باشد كه در آن مواد ضد عفوني كننده قرار داشته باشد تا بازديد كنندگان هنگام ورود و خروج از داخل آن عبور نمايند. 

تشكيل پرونده بهداشتي:

بهتر است براي هر پرنده پرونده بهداشتي تشكيل گردد و پرندگان با استفاده از حلقه پايي (با هماهنگي سازمان حفاظت محيط زيست) و تگ بالي علامت گذاري شوند. پس از ثبت شماره حلقه در پرونده نام دكتر معالج، كليه اقدامات درماني، نوع بيماريها، زمان خروج از تخم، زيستگاه اصلي، جنس و گونه پرنده نيز درج شوند.

ح- احداث اطاق جوجه كشي:

شايد لازم باشد بعضي از تخمها را كه پرنده ماده رها نموده در داخل ماشين جوجه كشي قرار داد همچنين پس از خروج جوجه ها از تخم بايد از مادر مصنوعي استفاده شود البته آگاهي از زمان هچ شدن تخم هرگونه در كنار انتخاب مكان مناسب و افراد ماهر جهت نگهداري و تغذيه جوجه ها بسيار مهم است.

توجه به بهداشت، واكسيناسيون جوجه ها و جلوگيري از دست آموز شدن آنها نيز بايد جزء برنامه مديريت نگهداري آز آنها قرار گيرد.

خ- بكار گيري دكتر دامپزشك مجرب و دو نفر كاردان دامپزشك:

از الزامات هر مجموعه باغ وحش و يا باغ پرندگان مي باشد.

4- كاركنان:

5- اطلاع رساني:

روشهاي متعددي براي راهنمايي بازديد كنندگان وجود دارد شامل:

الف) نصب پوستر و تابلوي اطلاعات براي هر گونه پرنده با درج نام فارسي، نام علمي و انگليسي، نام زيستگاه، نوع موادغذايي مصرفي، عادات مخصوص، طول دوران هچ شدن تخمها، فصل جفت گيري، نوع آشيانه، وضعيت حفاظتي ... و تصوير پرنده.

ب) استفاده از فرد راهنمايي كننده

پ) توزيع بروشور، جزوه هاي آموزشي وCD

6- كلاسهاي آموزشي ومسابقات علمي:

با برگزاري كلاسهاي آموزشي درخصوص پرنده شناسي، پرنده نگري و جذب مخاطبين بويژه كودكان امكان افزايش آگاهي آنان در رابطه با حيات وحش بخصوص پرندگان وحتي مشاركت عمومي وجود دارد از طرفي با تشكيل NGO ها، جذب محققين و برپايي مسابقات علمي در زمينه هاي زيست محيطي، مي توان محيطي پويا و با نشاط جهت اوقات فراغت جوانان فراهم آورد.

7- كارگاه تاكسيدرمي ( آمپايه ):

با كسب مجوزهاي لازم از سازمان حفاظت محيط زيست با هدف نگهداري مناسب و آمپايه پرندگاني كه به دلايل مختلف تلف مي شوند، امكان برگزاري كارگاه آموزشي در مورد روشهاي تاكسي درمي و احداث موزه كوچكي در كنار مجموعه باغ وحش و يا باغ پرندگان وجود دارد.

ماده 7 – شرايط اختصاصي:

همانطور كه ذكر شد تفكيك پرندگان معمولا" يا بر اساس نوع زيستگاه و يا نوع مواد غذايي مصرفي آنها است. ولي بهترين حالت تركيب اين دو ويژگي است به عبارتي مي توان پرندگاني كه زيستگاه مشتركي دارند ولي ازنظر موادغذايي رقابت چنداني با هم ندارند در يك مكان نگاه داشت البته به شرطي كه فضاي كافي در اختيارآنها قرارگيرد تا بخاطرانتخاب محل آشيانه و حس قلمروطلبي درگيري بين آنها بوجود نيايد. براي مثال مي توان طوطي سانان و قناريها را در يك محوطه كه دماي آن قابل كنترل باشد بصورت آزادانه نگهداري نمود ولي اگرروش نگهداري بصورت قفسي است بايد پرنده هاي هر گونه جداگانه نگهداري شوند.

1- مدارك و اطلاعات مورد نياز:

متقاضي بايد طرح توجيهي و ساير مدارك راجهت بررسي به سازمان ارايه نمايد البته ازابتدا مي تواند طرح جامع و برنامه تفصيلي را نيز به منظور تسريع كار مطابق "نحوه صدور پروانه جهت متقاضيان ايجاد و فعاليت باغ هاي وحش و باغ پرندگان" به سازمان ارايه نمايد.

ساختار باغ پرندگان:

در صورتيكه باغ پرندگان بصورت سرپوشيده احداث گردد توجه به نوع، جنس، شكل، ارتفاع، استحكام و ابعاد سقف، ستونها و حصارهاي جانبي اهميت زيادي دارد. لازم به ذكراست كه طراحي سقف و ستونها بايد توسط مهندس يا آرشيتكت مجرب كه داراي نظام مهندسي معتبر مي باشد انجام شود زيرا اين كار نازمند اطلاعات مهندسي دقيق مي باشد.

1-

سقف باغ پرندگان مي تواند بصورت مخروطي (خيمه ايي)، استوانه ايي و يا مدور (گنبدي) باشد. درشكل مخروطي سقف برروي يك يا چند ستون مركزي و ستونهاي جانبي قرار گرفته است و بدليل شيبي كه سقف دارد نسبتاَ درمقابل جريان شديد هوا مقاوم است. جنس سقف از توري ضخيم با چشمه هاي كوچك (5/2 × 5/2 سانتي متر) مي باشد كه توسط تركيبي از سيم بكسلهاي فولادي 12،16 و10(نوع آنها متناسب با وزن سازه تعيين مي شود) به ستونهاي مركزي، ستونها و ديواره هاي جانبي متصل شده است.

2-ستونها:

ارتفاع ستونها بايد متناسب با فضاي مورد نياز جهت پرواز پرنده ها، ارتفاع درختان موجود  در مجموعه باشد مسلماَ هر چه اين ارتفاع بيشتر باشد پرندگان فضاي بيشتري براي پرواز دارند ولي ارتفاي زياد سقف به دليل افزايش وزن آن و آسيب پذير شدن در برابر جريان شديد هوا نيازمند مهار بيشتر با استفاده از ستونها وسيم بكسلهاي قويتر، ستونهاي بيشتر و بطوركلي تجهيزات كاملتري مي باشد بنابراين بهترين ارتفاعي كه بطور تجربي با وجود تجهيزات و امكانات حاضر مي تواند براي احداث باغ پرندگان در نظر گرفت بين 20 الي 30 متر مي باشد.

3-حصار:

بهتراست ديواره اطراف مجموعه تركيبي از ديوارچيني و فنس با چشمه هاي كوچك (جهت جلوگيري از عبور موش و پرندگان كوچك) باشد و پي زير ديواره بايد به اندازه اي در نظر گرفته شود كه مانع نقب زدن حيواناتي نظير روباه گردد.

 جدول شماره(4)- موادضدعفوني كننده

 ماده 8-شرايط متقاضي:

تابعيت كشورجمهوري اسلامي ايران

اعتقاد به يكي از اديان رسمي كشور

عدم سوءپيشينه در تخلفات زيست محيطي و شكار و صيد

1-3.متقاضياني كه تابعيت غيرايراني دارند با تشكيل موسسه حقوقي ثبت شده در جمهوري اسلامي ايران مي توانند با شخصيت حقوقي موسسه مذكور، متقاضي موضوع اين دستورالعمل باشند.

 جدول شماره 3: موادغذايي، مكملها و ويتامينهاي مورد نياز پرندگان

 بخش بيماريهاي حيات وحش 

مواد لازم براي ساختن آشيانه به نوع پرنده و محيط اطراف بستگي دارد و معمولاً شامل سنگريزه، خاك، چوب، پر، برگ، شاخه، پشم و حتي مواد بزاقي خود پرنده مي باشد. محل آشيانه نيز ممكن است بر روي زمين يا بصورت كيسه هاي بافته شده بر روي درختان متفاوت باشد.

انواع آشيانه:

آشيانه زميني:

سقف:

انتخاب افراد بايد با معيارهايي همانند علاقه مندي به پرندگان و حيوانات، تجربه كاري و سلامت جسماني باشد و كليه افرادي كه در چنين مجموعه هايي كارمي كنند به دليل ارتباط نزديك با حيوانات بايد ضمن تزريق واكسن هاي كزازو آنفلوانزاي فصلي بطورمستمر معاينه و آزمايش شوند و كارت بهداشتي دريافت نمايند. جهت حفظ نظم و بهداشت، افراد بايد داراي لباسهاي يك شكل، قابل شستشو و ضدعفوني كردن بوده و مجهز به دستكش وچكمه و حتي ماسك مناسب باشند.

ترافيك و رفت و آمد: آلودگي:

ساختمانها و تاسيسات: